Yıllık İzin Hesaplama

Yıllık ücretli izin nedir?

Yıllık ücretli izin, aynı işverende belirli bir süre çalışmış işçinin her yıl dinlenmesi için kanunla güvence altına alınmış haktır. Dayanağı 4857 sayılı İş Kanunu'nun 53–61. maddeleridir. İzin süresince işçi çalışmaz ama ücretini tam alır. Bu hak anayasal dinlenme hakkının bir parçası olduğundan işçi izninden vazgeçemez; işveren de izni kullandırmak yerine parasını ödeyerek bu yükümlülükten kurtulamaz. İzin ücreti yalnız iş sözleşmesi sona erdiğinde paraya çevrilir.

İzin süreleri

İşçi, işe başladığı günden itibaren (deneme süresi dahil) en az bir yıl çalıştığında ilk yıllık iznine hak kazanır. Sonraki her yıl dönümünde yeni bir izin hakkı doğar. Süre, hizmet süresine göre kademelidir:

Kanun "beş yıldan fazla" dediği için 5. yıl dönümünde hâlâ 14 gün izin doğar; 20 günlük süre 6. yıl dönümünden itibaren uygulanır. Aynı şekilde 26 gün, 15. yıl tamamlandığında başlar.

Yaşa ve işe göre özel kurallar

• 18 yaş ve altındaki ile 50 yaş ve üstündeki işçilere verilecek izin, kıdemleri ne olursa olsun 20 günden az olamaz. Yaş, izin hakkının doğduğu yıl dönümü tarihindeki yaşa göre değerlendirilir.
• Yer altı işlerinde (ör. maden ocakları) çalışan işçilerin izin süreleri 4 gün artırılarak uygulanır.
• Bu süreler asgaridir; iş sözleşmesi veya toplu iş sözleşmesiyle uzatılabilir, kısaltılamaz.
• Kısmi süreli (part-time) çalışanlar da tam süreli çalışanlarla aynı gün sayısında izin kullanır.

Hesaplama nasıl yapılır?

Hesaplayıcı şu adımları izler:

1. İşe giriş tarihinden hesap tarihine kadar tamamlanan hizmet yılı bulunur.
2. Son yıl dönümündeki yaşınız hesaplanır.
3. Kıdem kademesine göre gün sayısı belirlenir, yaş kuralı ve yer altı ilavesi uygulanır.
4. Bir sonraki yıl dönümü ve o tarihte doğacak izin süresi gösterilir.
5. İşe girişten bu yana her yıl dönümünde doğan izinler toplanarak toplam hak edilen izin verilir. Kullandığınız günleri bu toplamdan düşerek kalan izninizi bulabilirsiniz.

İzin süreleri iş günü olarak düşünülmelidir: izin süresine rastlayan hafta tatili, ulusal bayram ve genel tatil günleri izin süresinden sayılmaz (md. 56).

Örnekler

Örnek 1: 3 yıllık çalışan

Üç yıl önce Ocak ayında işe giren 30'lu yaşlardaki bir çalışan, her yıl dönümünde 14 gün izne hak kazanmıştır. Bu yılki izni 14 gün, işe girişten bu yana doğan toplam izni 42 gündür. Bir sonraki yıl dönümünde yine 14 gün doğar.

Örnek 2: 7 yıllık çalışan

7 yılını tamamlamış bir çalışanın ilk beş yılında her yıl 14, 6. ve 7. yıllarında 20'şer gün izin doğmuştur. Bu yılki izni 20 gün, toplam doğan izni 110 gündür.

Örnek 3: 50 yaşını geçmiş çalışan

İki yıl önce işe giren ve ilk yıl dönümünde 50 yaşını doldurmuş bir çalışan, kıdemi 5 yılın altında olmasına rağmen yaş kuralı nedeniyle her yıl 20 gün izin alır. Toplam doğan izni 40 gündür.

İzin kullanımında bilinmesi gerekenler

• Bölerek kullanım: İzin, tarafların anlaşmasıyla bölümler hâlinde kullanılabilir; ancak bir bölüm 10 günden az olamaz (md. 56). Diğer bölümler 1 günden az olmamak üzere serbestçe belirlenir.
• Yol izni: İznini işyerinin bulunduğu yerden başka bir yerde geçirecek işçiye, talep etmesi ve belgelemesi hâlinde gidiş-dönüşte yolda geçecek süreler için toplam 4 güne kadar ücretsiz yol izni verilir.
• İzin ücreti: İzin süresine ait ücret, izne başlamadan önce peşin ödenir veya avans olarak verilir (md. 57).
• İzin zamanı: İşveren, izinlerin hangi tarihlerde kullanılacağını işyeri ihtiyaçlarına göre belirleyebilir; ancak izni bir sonraki hak ediş yılına kadar kullandırmalıdır.
• İzinde çalışma yasağı: İzin süresinde ücretli bir işte çalıştığı anlaşılan işçinin o süre için ödenen izin ücreti geri istenebilir (md. 58).

İş sözleşmesi sona erince kullanılmayan izin

Sözleşme hangi nedenle sona ererse ersin, hak edilip kullanılmamış izin sürelerinin ücreti son brüt ücret üzerinden işçiye veya hak sahiplerine ödenir (md. 59). Bu alacakta zamanaşımı, sözleşmenin sona erdiği tarihten itibaren başlar ve 5 yıldır. Çıkışta diğer alacaklarınızı kıdem tazminatı hesaplama ve ihbar tazminatı hesaplama araçlarıyla, iki tarih arasındaki gün sayısını tarih hesaplama aracıyla bulabilirsiniz.

Sık yapılan hatalar

• İzni takvim günü saymak. Hafta tatili ve resmî tatiller izinden düşülmez.
• 5. yıl dönümünde 20 gün beklemek. 20 günlük süre ancak 5 yıldan fazla hizmette, yani 6. yıl dönümünde başlar.
• Yaş kuralını bugünkü yaşa göre uygulamak. Kural, iznin doğduğu yıl dönümündeki yaşa bakar.
• Kullanılmayan izni "yandı" sanmak. Kullanılmayan izin bir sonraki yıla devreder ve çıkışta ücreti ödenir.

Yasal dayanak

• 4857 sayılı İş Kanunu md. 53 (izin hakkı ve süreleri), md. 54 (hesaplanan süreler), md. 56 (bölünme ve yol izni), md. 57 (izin ücreti), md. 59 (sözleşmenin sona ermesi)
• Yıllık Ücretli İzin Yönetmeliği